Muốn bớt trượt ngã trong nhà, hãy bắt đầu từ hai chỗ: nhà tắm và cầu thang. Ở nhà tắm, việc chính là giữ phần sàn đi lại khô, có chỗ bám tay và đôi dép đế bám. Ở cầu thang, việc chính là đủ sáng, có tay vịn liền mạch, và không có đồ nằm trên bậc. Phần lớn những thay đổi này rẻ, làm trong một buổi.
Bài viết cho mọi gia đình, không riêng nhà có người già. Người trẻ ngã trong nhà tắm vì vội, vì sàn đọng xà phòng, vì đi chân trần lúc nửa đêm; trẻ nhỏ ngã cầu thang vì đồ chơi để trên bậc. Nội dung gồm vì sao hai chỗ này nguy hiểm, các việc cụ thể cho từng chỗ, những thứ cần thợ, việc làm khi có người ngã và cách nhờ AI rà nhà bạn bằng ảnh chụp.
Vì sao nhà tắm và cầu thang là hai điểm nóng
Nhà tắm hội đủ ba điều kiện cho một cú ngã: sàn ướt, sàn cứng, và người ở trong đó đang làm những động tác mất thăng bằng như đứng một chân mặc quần, cúi gội đầu, xoay người với lấy khăn. Gạch men bóng loáng khi khô thì đẹp, khi dính nước xà phòng thì trơn như mặt băng. Thêm vào đó, nhà tắm ở nhiều nhà là phòng nhỏ, góc cạnh nhiều: bồn rửa, bồn cầu, bậc cửa, mép bồn tắm, ngã ra là dễ va vào thứ gì đó.
Cầu thang nguy hiểm theo kiểu khác. Một bước hụt ở bậc trên cùng có thể thành một cú ngã dài nhiều bậc. Nhà ống thường có cầu thang dốc, bậc hẹp, có đoạn xoay góc, ánh sáng đến từ một bóng đèn ở chiếu nghỉ. Ban đêm người đi xuống uống nước hay đi vệ sinh, mắt chưa quen tối, tay cầm cốc nên không bám vịn.
Điểm chung của hai chỗ: tai nạn thường xảy ra trong những việc lặp lại mỗi ngày, nên người ta quen và không để ý. Cách hiệu quả không phải là nhắc nhau cẩn thận, mà là sửa môi trường để dù có bất cẩn thì cũng khó ngã hơn.
Nhà tắm: những việc làm được ngay
Danh sách dưới đây sắp theo thứ tự từ dễ và rẻ tới tốn công hơn. Làm được nửa đầu danh sách đã giảm rõ rủi ro.
- Đặt một tấm thảm chống trượt có đế cao su bám sàn ở chỗ đứng tắm, và một tấm thảm thấm nước ở chỗ bước ra. Thảm vải mỏng không có đế bám thì tự nó trượt trên gạch, còn nguy hiểm hơn không có.
- Giữ phần sàn đi lại khô: gạt nước sau khi tắm bằng cây gạt sàn, lau vết xà phòng, dầu gội đổ ra.
- Tách chỗ ướt và chỗ khô bằng rèm hoặc vách ngăn, để nước tắm không lan ra cả phòng.
- Đi dép đế cao su có rãnh trong nhà tắm, bỏ dép đế nhựa trơn đã mòn.
- Để xà phòng, dầu gội, khăn ở tầm tay khi đứng, không phải cúi thấp hay với xa.
- Một chiếc ghế nhựa thấp chắc chân, chân có đệm cao su, giúp người cần ngồi khi tắm, gội đầu.
- Lau định kỳ lớp cặn xà phòng và rêu mốc ở ron gạch, vì chúng làm sàn trơn hơn.
- Nhà đang sửa: cân nhắc gạch lát sàn nhà tắm loại bề mặt nhám, chống trượt thay vì gạch bóng.
Không đánh bóng, không bôi sáp sàn nhà tắm. Không dùng chất tẩy rửa có dầu cho sàn. Khi lau bằng hoá chất, xả lại nước sạch và gạt khô; không bao giờ trộn nước tẩy javel với chất tẩy có axit hay amoniac để làm sạch nhanh hơn.
Tay vịn: lắp đúng hay đừng lắp
Tay vịn phải chịu được cả sức nặng cơ thể. Lúc sắp ngã, người ta dồn toàn bộ trọng lượng vào chỗ bám. Tay vịn chỉ có ích khi nó không bung ra đúng lúc đó.
Loại bám bằng giác hút không thay được tay vịn bắt vít. Loại này tiện cho việc đỡ nhẹ khi đứng lên, nhưng giác hút có thể tuột khi gạch ẩm hay có ron. Đừng để ai coi nó là chỗ bám khi trượt.
Thanh treo khăn, kệ xà phòng không phải tay vịn. Chúng được làm để treo vài trăm gam đồ, không phải để đỡ người. Nhắc cả nhà đừng bám vào đó.
Vị trí hay cần: cạnh bồn cầu và trong khu tắm. Ở hai chỗ này người ta đứng lên, ngồi xuống, xoay người. Độ cao và hướng lắp tuỳ người dùng chính trong nhà.
Khoan vào tường nhà tắm cần cẩn thận. Sau lớp gạch có thể là ống nước, dây điện; tường gạch rỗng hay vách thạch cao giữ vít kém. Nhờ thợ có kinh nghiệm khảo sát và lắp, nhất là khi bạn không biết đường ống đi đâu.
Cầu thang: soát từng thứ
Đi một lượt cầu thang lúc ban ngày và một lượt lúc tối, cầm theo bảng dưới. Mỗi dòng là một chỗ cần nhìn.
| Chỗ cần nhìn | Dấu hiệu nguy cơ | Cách sửa |
|---|---|---|
| Ánh sáng | Bậc trên hoặc dưới tối, chỉ có đèn ở một đầu | Thêm đèn; công tắc bật được ở cả hai đầu cầu thang do thợ điện lắp; đèn cảm biến chuyển động chạy pin cho chỗ khó đi dây |
| Tay vịn | Đứt quãng, lung lay, chỉ có một bên | Siết lại hoặc nhờ thợ gia cố, làm liền mạch từ bậc đầu tới bậc cuối |
| Mép bậc | Mép bậc cùng màu với mặt bậc, khó thấy khi đi xuống | Dán dải chống trượt có màu tương phản ở mép mỗi bậc |
| Mặt bậc | Gạch bóng, đá mài bóng, bậc gỗ đã mòn trơn | Dải chống trượt; lau khô ngay khi đổ nước |
| Đồ trên bậc | Giày dép, túi, đồ chơi, chồng sách để tạm chờ mang lên | Luật nhà: bậc thang không phải chỗ để đồ, kể cả một phút |
| Thảm | Thảm chùi chân rời ở đầu hoặc chân cầu thang | Bỏ đi, hoặc thay loại có đế bám chặt |
Nhà có trẻ đang tập bò, tập đi: lắp cửa chặn ở đầu và chân cầu thang theo hướng dẫn của nhà sản xuất, loại bắt vít cho đầu cầu thang. Phần an toàn cho trẻ nhỏ nói kỹ hơn ở bài riêng trong cùng danh mục.
Ban đêm: con đường từ giường tới nhà tắm
Nhiều cú ngã xảy ra vào khoảng thời gian từ nửa đêm tới sáng sớm, trên đúng một quãng đường: từ giường ra nhà tắm, hoặc từ phòng ngủ xuống bếp uống nước. Lúc đó người ta còn ngái ngủ, mắt chưa quen ánh sáng, và thường không muốn bật đèn sáng chói cho khỏi đánh thức người khác.
Cách xử lý đơn giản là chiếu sáng nhẹ suốt quãng đường đó. Đèn ngủ cắm ổ có cảm biến tối tự sáng, đèn cảm biến chuyển động gắn chân tường, hoặc một dải đèn nhỏ dọc hành lang đều giúp nhìn thấy chỗ đặt chân mà không chói. Đặt một chiếc đèn pin ở đầu giường cho lúc mất điện.
Dọn sạch lối đi: dây điện chạy ngang sàn, giày dép, chậu cây nhỏ, cạnh thảm cuộn lên. Khi đứng dậy khỏi giường sau giấc ngủ dài, ngồi lên mép giường một lúc rồi mới đứng, nhất là với người hay chóng mặt khi thay đổi tư thế. Những người dùng thuốc gây buồn ngủ hay đã có lần ngã nên hỏi bác sĩ về nguy cơ ngã của riêng mình; đó là phần việc của chuyên môn y tế, không phải của bảng kiểm trong nhà.
Ngày mưa, mùa nồm: khi sàn cả nhà đều có thể ướt
Ở miền Bắc, những đợt nồm làm nước đọng thành lớp mỏng trên gạch men, đá lát, cả mặt bậc cầu thang. Ở nhiều vùng khác, ngày mưa lớn khiến cả nhà đi ra đi vào với đôi dép ướt, nước theo chân lên tận tầng trên. Lúc đó không chỉ nhà tắm mà gần như cả nhà thành sàn trơn, và người ta ít để ý vì nhìn sàn vẫn có vẻ khô.
Mấy việc nhỏ giúp đáng kể. Đặt một tấm thảm thấm nước có đế bám ở cửa ra vào và ở chân cầu thang để lau đế dép trước khi lên. Đóng cửa trong những giờ không khí ngoài trời ẩm nhất để hơi nước không tràn vào đọng trên sàn lạnh, dùng máy hút ẩm hay chế độ làm khô của điều hoà nếu nhà có. Lau sàn bằng khăn khô thay vì khăn ướt trong những ngày này. Đi dép đế cao su trong nhà thay vì đi tất hay chân trần trên gạch.
Ban công, sân phơi, mái hiên có rêu là chỗ trơn nhất khi mưa. Cọ rêu định kỳ trong mùa khô, kiểm tra độ dốc thoát nước để nước không đọng thành vũng. Khi trời mưa, tránh ra ban công phơi hay thu đồ vội vàng; nếu nhà có trẻ, khoá cửa ban công. Chi tiết về cách xử lý nồm, ẩm trong nhà có ở danh mục nhà cửa theo mùa của trang.
Khi có người ngã và nhờ AI rà nhà bằng ảnh
Khi có người ngã, đừng vội kéo họ đứng dậy. Hỏi xem họ đau ở đâu, có tỉnh táo không, cử động tay chân được không. Nếu người ngã đập đầu, lơ mơ, nôn, đau dữ dội, không cử động được một bên, hay chảy máu nhiều, giữ họ nằm yên ở tư thế đang nằm nếu không có nguy hiểm xung quanh và gọi 115. Nếu họ ổn và tự đứng được, để họ tự xoay người, quỳ, bám vào vật chắc như ghế nặng mà đứng lên từ từ. Những dấu hiệu như đau đầu, buồn ngủ bất thường xuất hiện sau đó vài giờ vẫn cần đi khám.
Về phần rà nhà, AI giúp được ở chỗ có cặp mắt thứ hai. Chụp ảnh nhà tắm và cầu thang ở góc rộng, gửi cho chatbot với câu lệnh mẫu: "Đây là nhà tắm và cầu thang của một nhà ống ba tầng, có trẻ năm tuổi và người lớn tuổi. Chỉ ra những chỗ có nguy cơ trượt ngã, xếp theo mức độ, mỗi chỗ gợi ý một cách sửa rẻ." Trước khi chụp, kiểm khung hình không có người trong nhà, giấy tờ hay đồ cá nhân lộ thông tin.
Giới hạn: chatbot nhìn ảnh không biết tường nào chịu được vít, gạch nhà bạn trơn đến đâu khi ướt, hay ai trong nhà đi đứng yếu. Coi gợi ý của nó là danh sách để bạn tự đi kiểm lại, và mọi việc khoan tường, đi dây điện thì để thợ làm.
Câu hỏi thường gặp
Thảm chống trượt nhà tắm nên chọn loại nào?
Chọn loại có đế cao su hoặc hạt bám ở mặt dưới, bám chặt khi đặt lên sàn ướt, dễ giặt và mau khô. Kiểm bằng cách đặt lên sàn ướt và đạp thử. Thảm bị mốc, đế bong, mép cong lên thì thay, vì lúc đó chính nó thành vật vấp.
Dải dán chống trượt có bền không?
Độ bền tuỳ loại và tuỳ cách dán. Lau sạch, để khô bề mặt trước khi dán, ép chặt theo hướng dẫn. Dải ở mép bậc cầu thang bị mài nhiều nên kiểm định kỳ, thấy mòn nhẵn hay bong mép thì thay mới.
Lau sàn nhà tắm bằng gì cho đỡ trơn?
Dùng chất tẩy rửa dành cho sàn gạch, pha theo hướng dẫn, sau đó xả lại bằng nước sạch và gạt khô. Cặn chất tẩy và cặn xà phòng để lại là thứ làm sàn trơn. Không dùng sản phẩm đánh bóng sàn cho nhà tắm, và không trộn các loại chất tẩy với nhau.
Nhà thuê có được lắp tay vịn không?
Hỏi chủ nhà trước vì phải khoan tường. Nhiều chủ nhà đồng ý khi bạn trình bày lý do an toàn và nhận trả lại hiện trạng khi chuyển đi. Trong lúc chờ, dùng thảm chống trượt, ghế tắm, đèn đêm là những thứ không cần khoan.
Có cần đèn cầu thang bật suốt đêm không?
Không cần đèn sáng chói suốt đêm. Đèn ngủ nhỏ ở chiếu nghỉ hoặc đèn cảm biến chuyển động là đủ để nhìn bậc. Quan trọng là bậc đầu và bậc cuối, hai chỗ hay bước hụt nhất, có đủ ánh sáng.
Trẻ nhỏ hay chạy nhảy trong nhà tắm thì làm gì?
Thảm chống trượt và sàn khô giúp cả trẻ. Ngoài ra, đóng cửa nhà tắm khi không dùng, không để chậu xô có nước, và luôn có người lớn ở cạnh khi tắm cho trẻ nhỏ. Phần chi tiết có trong bài an toàn cho trẻ nhỏ trong nhà.