Với nhà ở thông thường, một hoặc vài bình chữa cháy dạng bột loại ABC cỡ nhỏ, đặt gần lối ra và gần bếp, là lựa chọn phổ biến vì dập được nhiều loại đám cháy nhỏ. Bình CO2 hợp với khu có thiết bị điện tử nhưng có giới hạn riêng. Quan trọng hơn loại bình là ba thứ: cả nhà biết bình ở đâu, biết dùng trong vài giây, và biết khi nào không được dập mà phải thoát ra.
Bình chữa cháy trong nhà chỉ dành cho đám cháy mới bắt đầu: một chiếc thùng rác bén lửa, một ổ điện vừa bốc khói, một góc rèm vừa cháy. Bài này giải thích khác nhau giữa các loại bình, cách chọn chỗ đặt, bốn bước dùng bình, cách tự kiểm định kỳ, và ranh giới rõ ràng giữa dập lửa và chạy ra ngoài.
Các loại bình thường gặp trong nhà ở
Trên thân bình in ký hiệu loại đám cháy mà bình dập được. Ở mức hộ gia đình, bạn chủ yếu gặp hai loại dưới đây. Kiểm thông tin in trên chính bình bạn mua, vì mỗi nhà sản xuất có thể khác chi tiết.
| Loại bình | Dập được | Điểm mạnh | Hạn chế cần biết |
|---|---|---|---|
| Bột ABC | Chất rắn cháy (giấy, gỗ, vải), chất lỏng cháy, khí cháy, đám cháy có điện | Dùng được cho nhiều tình huống, dễ có, có đồng hồ áp suất để tự kiểm | Bột phủ bụi khắp phòng, làm hỏng đồ điện tử; gây khó thở, mờ mắt trong phòng kín |
| Bột BC | Chất lỏng, khí cháy, đám cháy có điện | Rẻ hơn, hay gặp trong xe và kho | Không hợp với đám cháy giấy, vải, gỗ, là loại hay gặp nhất trong nhà |
| Khí CO2 | Chất lỏng cháy, thiết bị điện | Không để lại bụi, hợp góc máy tính, tủ điện | Loa phun rất lạnh, có thể gây bỏng lạnh nếu cầm sai; tác dụng kém ở chỗ gió lùa; dùng trong phòng nhỏ kín phải ra ngay sau khi xịt |
| Bình cho dầu mỡ nhà bếp (loại F hoặc K tuỳ hệ ký hiệu) | Dầu ăn cháy trong chảo, nồi chiên ngập dầu | Dập dầu nóng mà không làm dầu bắn | Ít phổ biến ở hộ gia đình, cần đọc kỹ hướng dẫn trên bình |
Với đa số căn hộ và nhà ống, bình bột ABC là lựa chọn mặc định. Nhà có góc máy tính, thiết bị đắt tiền có thể thêm một bình CO2 nhỏ cho khu đó. Cháy chảo dầu có cách xử lý riêng bằng vung hoặc chăn chống cháy, được nói kỹ trong bài về cháy chảo dầu cùng danh mục.
Đặt bình ở đâu cho với tới trong vài giây
Bình cất trong kho hay gầm cầu thang, sau lớp đồ đạc, thì gần như vô dụng lúc cần. Chỗ đặt tốt có chung một nguyên tắc: nằm trên đường bạn chạy ra ngoài, để vừa lấy bình vừa có lối thoát phía sau lưng.
- Gần cửa ra vào chính hoặc cửa căn hộ, ở độ cao người lớn với tay lấy được ngay, có giá treo cố định.
- Gần bếp nhưng không sát bếp: cách vài bước, ở phía lối ra của bếp. Đặt sát bếp thì khi bếp cháy bạn phải với tay qua lửa để lấy bình.
- Nhà ống nhiều tầng: mỗi tầng một bình, đặt ở đầu cầu thang.
- Gần khu sạc xe điện, phòng có nhiều thiết bị điện hoặc nơi làm việc tại nhà.
- Tránh chỗ nắng chiếu trực tiếp, gần bếp lò, bình nóng lạnh hay nơi ẩm ướt gây gỉ vỏ.
- Không để bình sau cánh cửa, trong tủ có khoá, hoặc dưới chồng đồ phải dọn mới lấy được.
- Nhà có trẻ nhỏ: treo đủ cao để trẻ không nghịch chốt, nhưng người lớn thấp nhất trong nhà vẫn với tới.
Sau khi treo xong, đứng từ phòng ngủ xa nhất và đi đến chỗ bình. Nếu đường đi đó phải băng qua bếp, hoặc mất quá vài giây, hãy cân nhắc thêm một bình nữa ở khu ngủ.
Bốn bước dùng bình bột cầm tay
Phần lớn bình cầm tay dùng theo cùng một trình tự. Nhiều người nhớ bằng bốn chữ: kéo chốt, hướng vòi, bóp cò, quét ngang. Đọc lại hướng dẫn trên thân bình nhà bạn khi mới mua, vì có khác biệt nhỏ giữa các loại.
- Trước khi tới gần lửa, xác định lối thoát của bạn nằm sau lưng. Đứng sao cho lửa ở phía trước, cửa ra ở phía sau, không để lửa chặn giữa bạn và cửa.
- Lắc nhẹ bình bột vài lần cho bột tơi ra, rồi rút chốt an toàn. Chốt thường có dây niêm phong, giật mạnh là đứt.
- Cầm vòi hoặc loa phun hướng vào gốc lửa, tức là chỗ vật đang cháy, không phải ngọn lửa phía trên. Với bình CO2, chỉ cầm vào tay cầm cách nhiệt, không cầm vào loa phun.
- Đứng cách đám cháy vài bước theo khoảng cách ghi trên bình, bóp cò, quét vòi qua lại phủ kín gốc lửa, tiến dần lên khi lửa nhỏ lại.
- Khi lửa tắt, lùi lại và quan sát. Vật cháy âm ỉ có thể bùng lại. Một bình nhỏ chỉ phun được trong thời gian rất ngắn, nên đừng xịt thử hay xịt lãng phí trước khi tới đúng chỗ.
- Sau khi dùng, mở cửa cho thoáng, ra khỏi phòng nếu khó thở, và báo cho lực lượng chức năng nếu không chắc lửa đã tắt hẳn.
Bình đã dùng dù chỉ một chút cũng phải nạp lại hoặc thay mới. Áp suất còn lại sau một lần bóp cò thường không đủ cho lần sau.
Kiểm gì khi mua và nhận bình
Bình chữa cháy là món đồ mua về rồi hy vọng không bao giờ phải dùng, nên rất ít ai kiểm kỹ lúc nhận hàng. Vài phút kiểm tra lúc đó giúp bạn tránh một chiếc bình hỏng nằm im trên tường nhiều năm.
- Thân bình có in rõ loại chất chữa cháy, ký hiệu loại đám cháy dập được, khối lượng, hướng dẫn sử dụng và thông tin nhà sản xuất.
- Có tem kiểm định hoặc tem chất lượng theo quy định hiện hành; nếu không chắc tem nào là bắt buộc, hỏi người bán và kiểm thông tin trên cổng của cơ quan phòng cháy.
- Đồng hồ áp suất ở vùng xanh ngay từ lúc nhận. Bình mới mà kim đã lệch là dấu hiệu cần đổi.
- Chốt an toàn và dây niêm phong nguyên vẹn, vòi phun không nứt, đầu bình vặn chặt.
- Vỏ bình không móp, không gỉ, sơn không bong ở đáy.
- Có giá treo đi kèm hoặc mua giá treo phù hợp; bình đặt dưới sàn dễ bị đá đổ, dễ ẩm đáy.
- Cỡ bình hợp với người dùng: bình quá nặng thì người lớn tuổi, người dáng nhỏ khó nhấc lên và giữ chắc khi phun.
Ghi ngày mua lên một mẩu băng dính dán ở mặt sau bình, hoặc chụp lại tem, để lần kiểm định kỳ sau có mốc so sánh.
Khi nào không dập mà phải thoát ra ngay
Lửa đã lớn hơn một chiếc thùng rác. Lửa cao quá đầu người, lan sang tường, rèm, trần, hoặc đã cháy hơn một món đồ thì bình nhỏ không đủ sức. Ra ngoài, đóng cửa phòng lại sau lưng nếu có thể, và gọi 114.
Khói dày, đen, cay mắt. Khói độc nguy hiểm hơn lửa trong phần lớn vụ cháy nhà. Nếu phòng đầy khói đến mức phải cúi người mới thở được, đó không còn là lúc dập lửa.
Lối thoát có thể bị chặn. Không bao giờ dập lửa khi đám cháy nằm giữa bạn và cửa ra. Mọi thứ trong nhà đều mua lại được.
Không biết vật gì đang cháy. Bình không hợp loại có thể làm lửa lan, hoặc vô tác dụng. Dầu ăn, bình gas, pin xe điện đang cháy là những trường hợp rất khó dập bằng bình cầm tay.
Bình đã hết mà lửa chưa tắt. Không quay vào lấy thêm đồ, không tìm cách khác. Ra ngoài, kiểm đủ người, gọi lực lượng chức năng.
Bạn không tự tin. Không có gì sai khi quyết định chạy ngay từ đầu. Việc của mọi người trong nhà trước hết là ra ngoài an toàn; dập lửa chỉ là lựa chọn phụ khi đám cháy đủ nhỏ.
Tự kiểm bình mỗi tháng và chuyện hạn dùng
Bình bột thường có đồng hồ áp suất nhỏ ở đầu bình. Kim nằm trong vùng xanh là bình còn đủ áp; kim tụt về vùng đỏ bên trái là bình đã xì; kim vượt sang vùng đỏ bên phải là áp quá cao. Cả hai vùng đỏ đều cần mang đi kiểm tra hoặc thay. Bình CO2 không có đồng hồ, cách kiểm là cân trọng lượng so với số in trên thân bình, việc này thường để cơ sở nạp bình làm.
Mỗi tháng, nhìn bình một lượt: kim áp suất, chốt và dây niêm phong còn nguyên, vòi không nứt, không tắc bởi bụi hay côn trùng làm tổ, vỏ không gỉ sét, móp méo. Với bình bột, thỉnh thoảng nhấc bình lên, lật ngược nhẹ vài lần để bột không đóng cục dưới đáy.
Hạn dùng và lịch nạp lại khác nhau giữa loại bình và nhà sản xuất. Đọc thông tin trên tem của bình, ghi ngày mua và ngày cần kiểm vào lịch chung của nhà. Đừng dựa vào trí nhớ: một chiếc bình treo ở cửa năm năm liền rất dễ biến thành đồ trang trí mà không ai để ý.
Nhà ở có thể có quy định về phòng cháy của toà nhà hay khu dân cư. Hỏi ban quản lý về bình chữa cháy chung, lối thoát và lịch diễn tập để biết nhà mình cần bổ sung gì.
AI giúp nhắc lịch và soạn hướng dẫn cho cả nhà
Có hai việc chatbot làm tốt ở đây. Việc thứ nhất là lập lịch kiểm: bạn liệt kê các bình đang có, nơi đặt, ngày mua, rồi hỏi: "Lập bảng nhắc kiểm bình chữa cháy hằng tháng cho nhà ba tầng có ba bình bột và một bình CO2, có cột ghi kim áp suất và người kiểm." Bảng đó có thể in ra dán cạnh tủ lạnh.
Việc thứ hai là soạn một tờ hướng dẫn ngắn bằng ngôn ngữ dễ hiểu cho người lớn tuổi, người giúp việc hay con đã lớn: bình ở đâu, bốn bước dùng, khi nào phải chạy. Câu lệnh mẫu: "Viết hướng dẫn dùng bình chữa cháy bột cầm tay trong sáu dòng, chữ to, câu ngắn, dòng cuối nhắc khi nào không được dập mà phải ra ngoài và gọi 114." Đọc lại và đối chiếu với hướng dẫn trên thân bình thật trước khi dán.
Đừng hỏi AI kiểu "bình này còn dùng được không" kèm một tấm ảnh mờ. Chatbot có thể đọc sai vị trí kim, sai ngày trên tem. Ảnh chụp bình cũng thường lọt cả cửa nhà, số nhà, đồ đạc; cắt gọn khung hình trước khi gửi.
Cuối cùng, không có bản hướng dẫn nào thay được một lần cầm bình thật. Nếu khu dân cư hay công ty tổ chức buổi tập dập lửa với bình thật, cả nhà nên tham gia ít nhất một lần.
Câu hỏi thường gặp
Nhà chung cư có cần tự mua bình chữa cháy không?
Toà nhà thường có bình và hệ thống chữa cháy ở hành lang, nhưng chúng nằm ngoài căn hộ. Một bình nhỏ trong nhà giúp xử lý đám cháy mới bắt đầu ngay tại chỗ. Hỏi ban quản lý về quy định riêng của toà nhà và vị trí thiết bị chung.
Bình chữa cháy mini để trong ô tô có mang vào nhà dùng được không?
Được nếu đó là loại bình phù hợp với đám cháy trong nhà, ví dụ bình bột ABC, và còn áp suất. Nhiều bình cho xe là loại BC, không hợp với đám cháy giấy, vải, gỗ. Đọc ký hiệu trên thân bình trước khi quyết định.
Bột chữa cháy có độc không?
Bột trong bình thường không được xem là chất độc mạnh, nhưng là bụi mịn gây cay mắt, ho, khó thở khi hít nhiều. Sau khi dùng, mở cửa cho thoáng, ra khỏi phòng nếu khó chịu, đeo khẩu trang khi dọn và lau kỹ bề mặt bếp, bàn ăn.
Bình CO2 có dùng cho cháy bếp được không?
Bình CO2 dập được chất lỏng cháy, nhưng luồng khí mạnh có thể thổi dầu nóng bắn ra ngoài chảo. Với chảo dầu cháy, cách an toàn hơn là tắt bếp và đậy kín bằng vung hoặc chăn chống cháy.
Bao lâu phải nạp lại hoặc thay bình?
Tuỳ loại bình và khuyến cáo của nhà sản xuất in trên tem. Bình đã dùng, kim áp suất ra khỏi vùng xanh, vỏ gỉ, vòi nứt thì nạp lại hoặc thay ngay, không đợi đến hạn. Ghi ngày cần kiểm vào lịch chung của gia đình.
Có nên mua bình dạng xịt nhỏ như bình xịt côn trùng không?
Loại này tiện để cạnh bếp hay trong xe, nhưng lượng chất chữa cháy rất ít, chỉ hợp với ngọn lửa thật nhỏ. Không nên xem nó là thiết bị chính. Bình cầm tay có đồng hồ áp suất vẫn là món nên có trước.