Lau sàn đúng là dùng ít nước nhất mà bề mặt vẫn sạch, và chọn chất lau theo vật liệu: gạch men chịu được nhiều thứ, gỗ công nghiệp sợ nước đọng ở mép ván, đá tự nhiên sợ axit, còn sàn nhựa sợ dung môi và chất tẩy mạnh. Phần lớn chuyện sàn loang vệt, phồng mép hay mất bóng không đến từ bẩn mà từ cách lau.
Bài này đi qua năm loại sàn phổ biến trong nhà ở Việt Nam, kèm quy trình lau hai xô áp dụng được cho mọi loại, cách chọn cây lau, và cách xác định nhà mình đang lát sàn gì khi không còn giấy tờ bàn giao. Nếu bạn ở nhà thuê, đọc kỹ phần gỗ và đá, vì sàn hỏng do lau sai thường là thứ bị trừ tiền cọc khi trả nhà.
Lau sai cách làm hỏng sàn như thế nào
Sàn gỗ công nghiệp có lõi ép từ sợi gỗ, mặt trên là lớp phủ chịu mài mòn. Mặt phủ chống nước khá tốt, nhưng mép ván và khe nối thì không. Khi lau bằng cây lau ướt sũng, nước đọng ở khe ngấm xuống lõi, lõi trương lên, mép ván vồng thành gờ. Hư hỏng kiểu này gần như không hồi lại được, chỉ có thể thay ván.
Sàn đá tự nhiên như đá cẩm thạch chứa nhiều thành phần dễ phản ứng với axit. Nước chanh, giấm, nhiều loại chất tẩy nhà tắm và nước ngọt có ga đổ ra mà không lau ngay đều có thể để lại vết mờ xỉn, sờ thấy hơi nhám. Đó không phải vết bẩn mà là bề mặt đá đã bị ăn mòn, lau thêm không đi.
Còn với gạch men và gạch bóng, lỗi phổ biến nhất là dùng quá nhiều nước lau sàn. Phần chất tẩy không được lau hết khô lại thành lớp màng mỏng, bắt bụi và dấu chân, trông như sàn càng lau càng bẩn. Nhiều người khi đó lại tăng lượng nước lau, và vòng lặp cứ thế tiếp diễn. Lượng đúng thường ít hơn bạn nghĩ; nhãn sản phẩm có ghi tỉ lệ pha.
Sàn nhựa giả gỗ, kể cả loại lõi đá nhựa, chịu nước tốt hơn gỗ công nghiệp nên hay bị coi là lau kiểu gì cũng được. Điểm yếu của nó là lớp mặt: dung môi, xăng thơm, chất tẩy kiềm mạnh làm lớp mặt mờ đi hoặc ngả màu, còn cát sạn bị kéo lê để lại vết xước li ti thành mảng xỉn ở lối đi. Lau ẩm với chất lau trung tính và hút bụi kỹ trước là đủ cho loại sàn này.
Năm loại sàn: lượng nước, chất lau, điều cấm
Bảng dưới là nguyên tắc chung. Khi nhà sản xuất sàn có hướng dẫn riêng, ưu tiên hướng dẫn đó.
| Loại sàn | Lượng nước | Chất lau phù hợp | Tránh |
|---|---|---|---|
| Gạch men, gạch bóng kiếng | Ẩm đến ướt vừa | Nước lau sàn trung tính pha đúng tỉ lệ, hoặc nước ấm | Pha đặc, để lại màng; chất tẩy axit mạnh lên ron |
| Gỗ công nghiệp | Ẩm, vắt kiệt, gần như khô | Nước sạch hoặc nước lau dành cho sàn gỗ | Lau ướt sũng, hơi nước nóng, nước đọng ở khe |
| Gỗ tự nhiên phủ sơn | Ẩm, vắt kiệt | Nước lau trung tính dành cho sàn gỗ | Ngâm nước, chất tẩy mạnh, sáp trên sàn sơn bóng |
| Đá tự nhiên | Ẩm | Nước lau trung tính hoặc loại dành cho đá | Giấm, chanh, chất tẩy axit, bột chà nhám |
| Sàn nhựa, vinyl, SPC | Ẩm | Nước lau trung tính | Dung môi, xăng thơm, chất tẩy có tính kiềm mạnh |
Chữ "trung tính" ở đây nghĩa là không quá axit, không quá kiềm. Nhiều nước lau sàn thông thường thuộc nhóm này, nhưng không phải tất cả; một số loại "diệt khuẩn mạnh" hay "tẩy sạch vết bẩn cứng đầu" có tính kiềm hoặc chứa thành phần không hợp với gỗ và đá. Đọc nhãn mục bề mặt sử dụng.
Quy trình lau hai xô, dùng được cho mọi loại sàn
Lau bằng một xô nước thì sau vài mét vuông bạn đang trải nước bẩn lên sàn. Phương pháp hai xô giữ nước lau sạch lâu hơn, nên sàn ít vệt và ít phải thay nước.
- Hút bụi hoặc quét kỹ trước. Cát và sạn trên sàn khi bị kéo bởi cây lau sẽ làm xước lớp phủ gỗ và mặt gạch bóng.
- Chuẩn bị xô thứ nhất là nước lau đã pha đúng tỉ lệ, xô thứ hai là nước sạch để giũ cây lau.
- Nhúng cây lau vào xô nước lau, vắt theo mức của loại sàn: ướt vừa cho gạch, gần như khô cho gỗ.
- Lau từ phòng trong cùng ra phía cửa, mỗi lượt một khoảng chừng hai mét vuông. Với sàn gỗ, đi theo chiều dọc ván.
- Giũ cây lau vào xô nước sạch, vắt kiệt, rồi mới nhúng lại vào xô nước lau.
- Thay xô nước sạch khi nó đục rõ, thường sau mỗi phòng.
- Với gạch bóng hay bị vệt, lau lại một lượt cuối bằng cây lau chỉ nhúng nước sạch, vắt kiệt.
- Mở cửa, bật quạt cho sàn khô nhanh. Sàn gỗ không nên để ẩm quá vài phút.
Nếu nhà dùng cây lau xoay có thùng vắt, vẫn áp dụng được: thêm một xô nước sạch bên cạnh để giũ trước khi vắt.
Sàn gỗ: lau ẩm, không lau ướt
Vắt đến khi gần như khô. Cây lau cho sàn gỗ chỉ nên đủ ẩm để bắt bụi mịn. Nếu sau lượt lau mà thấy vệt nước còn đọng lại hơn một phút, cây lau đang quá ướt.
Nước đổ ra thì lau ngay. Cốc nước, nước rau rửa dở, nước rỉ từ chậu cây là nguyên nhân phồng mép phổ biến hơn cả việc lau. Đặt khay dưới chậu cây, lau ngay khi đổ.
Không dùng máy lau hơi nước nóng cho gỗ công nghiệp. Hơi nước nóng đẩy ẩm vào khe nối nhanh hơn nước thường. Một số loại sàn ghi rõ không dùng; nếu không chắc, đừng thử.
Phân biệt sàn sơn bóng và sàn lau dầu. Sàn gỗ tự nhiên phủ sơn bóng chỉ cần lau ẩm. Sàn gỗ hoàn thiện bằng dầu hoặc sáp cần sản phẩm bảo dưỡng riêng theo chu kỳ. Dùng nhầm sáp lên sàn sơn làm sàn trơn và bám bụi.
Chân ghế và vết xước. Dán miếng nỉ dưới chân ghế, chân bàn. Vết xước nhỏ trên gỗ công nghiệp có bút sáp sửa theo màu; vết sâu thì thay ván, đừng chà nhám vì lớp phủ rất mỏng.
Sàn đá và gạch bóng kiếng: giữ độ bóng mà không phủ hoá chất
Lau khô sau khi lau ướt. Với gạch bóng kiếng, vệt loang thường là nước khô để lại khoáng chất. Một lượt cây lau khô hoặc khăn sợi nhỏ sau cùng cho mặt sàn sáng đều.
Đá tự nhiên: lau ngay mọi thứ có tính axit. Nước chanh, giấm, rượu vang, nước ngọt có ga, nước tẩy nhà tắm bắn ra sàn đá thì thấm bằng khăn rồi lau nước sạch ngay. Không chà mạnh vì có thể lan vết ra.
Đá cần được phủ chống thấm định kỳ. Phần lớn đá tự nhiên lát sàn có lớp phủ chống thấm, lâu ngày mòn đi và đá bắt đầu hút vết. Việc phủ lại và đánh bóng đá nên để thợ có máy và kinh nghiệm; tự làm dễ loang.
Đừng đánh đồng gạch giả đá với đá thật. Nhiều gạch men in vân đá rất giống đá thật. Gạch men chịu được axit loãng, đá tự nhiên thì không. Nếu không chắc, cứ đối xử như đá thật: dùng chất lau trung tính.
Ron gạch sàn. Ron giữa các viên gạch bóng bám bẩn nhanh ở lối đi. Cọ ron theo lịch hằng tháng bằng bàn chải nhỏ với nước lau pha đậm hơn một chút, xả và lau khô; không ngâm axit.
Chọn dụng cụ lau theo loại sàn và cách dùng
Không cần nhiều dụng cụ, nhưng cần đúng loại. Dưới đây là những thứ thường gặp và chỗ chúng hợp.
- Cây lau phẳng đầu sợi nhỏ: kiểm soát lượng nước tốt, hợp với sàn gỗ và sàn nhựa, lau sát chân tường. Đầu lau tháo ra giặt được.
- Cây lau xoay có thùng vắt: nhanh với nhà rộng lát gạch; với sàn gỗ cần vắt nhiều vòng cho thật kiệt.
- Cây lau sợi bông kiểu cũ: hút nhiều nước, hợp với sân, nhà để xe, không hợp với gỗ.
- Máy hút bụi có đầu hút sàn cứng: dùng trước khi lau để bỏ cát. Đầu chổi quay cứng có thể xước sàn gỗ mềm; dùng đầu hút sàn phẳng.
- Máy hút bụi lau nhà tự động: giữ sàn sạch giữa các buổi lau kỹ. Với sàn gỗ, chỉnh mức nước thấp nhất và kiểm xem khăn có để vệt nước không.
- Khăn sợi nhỏ: lau chỗ đổ, lau khô vệt, lau chân tường.
Giặt đầu lau sau mỗi lần dùng và phơi khô hẳn. Đầu lau ẩm để trong góc là nguồn mùi chua và mốc, và sẽ mang mùi đó ra sàn trong lần lau sau.
Không chắc nhà lát sàn gì: kiểm thế nào, AI giúp đến đâu
Nhiều người ở nhà thuê hoặc mua lại nhà cũ không biết sàn mình là gỗ công nghiệp, sàn nhựa giả gỗ hay gỗ thật, đá thật hay gạch vân đá. Cách chắc chắn nhất là hỏi chủ nhà, ban quản lý hoặc bên đã thi công, hoặc tìm giấy tờ bàn giao. Nhìn tận mắt cũng có manh mối: mép ván ở chân tường hoặc chỗ nối với nẹp cửa cho thấy lõi; gõ nhẹ, sàn nhựa nghe đanh và mỏng hơn gỗ; vân đá thật không lặp lại đều như vân in.
Gửi ảnh cho chatbot có thể cho bạn một phỏng đoán ban đầu. Câu lệnh mẫu: "Đây là sàn phòng khách căn hộ thuê, ảnh chụp gần mặt sàn và mép ván ở chỗ nẹp cửa. Sàn này nhiều khả năng là loại gì? Dựa vào những dấu hiệu nào? Với từng khả năng, nên lau bằng gì và tránh gì?" Hãy coi câu trả lời là phỏng đoán. Ảnh chụp không cho thấy độ dày, độ cứng hay lõi bên trong, và sàn nhựa giả gỗ đời mới qua ảnh rất khó phân biệt với gỗ công nghiệp.
Vì vậy khi chưa chắc, chọn cách nhẹ nhất, an toàn cho mọi khả năng: lau ẩm, vắt kiệt, chất lau trung tính, không axit, không dung môi. Cách này không làm hỏng loại sàn nào. Khi chụp ảnh gửi đi, chụp sát mặt sàn, tránh để lọt giấy tờ, thư từ hay ảnh gia đình trong khung.
Câu hỏi thường gặp
Lau sàn gỗ công nghiệp bằng nước có được không?
Được, với điều kiện cây lau vắt kiệt đến mức gần như khô và không để nước đọng ở khe ván. Lau ướt sũng làm nước ngấm vào mép ván, lõi trương lên và mép vồng, gần như không sửa được. Nước đổ ra phải lau ngay.
Vì sao sàn gạch càng lau càng có vệt?
Thường do pha nước lau quá đặc nên chất tẩy còn sót lại khô thành màng, bắt bụi và dấu chân. Pha đúng tỉ lệ trên nhãn, dùng hai xô, và lau lại lượt cuối bằng nước sạch rồi lau khô sẽ hết vệt.
Có dùng giấm lau sàn đá được không?
Không nên với đá tự nhiên như đá cẩm thạch, vì axit trong giấm ăn mòn bề mặt đá, để lại vết mờ xỉn không lau đi được. Dùng nước lau trung tính hoặc loại dành cho đá. Gạch men vân đá thì chịu được giấm loãng.
Sàn nhựa giả gỗ lau bằng gì?
Lau ẩm bằng nước hoặc nước lau sàn trung tính. Tránh dung môi, xăng thơm, chất tẩy kiềm mạnh và vật cứng cào lên bề mặt. Sàn nhựa chịu nước tốt hơn gỗ công nghiệp nhưng khe nối vẫn không nên để nước đọng lâu.
Lau sàn bao lâu một lần là đủ?
Nhà ít người, ít bụi thì lau ướt mỗi tuần một đến hai lần, hằng ngày chỉ quét hoặc hút bụi chỗ hay rơi vụn. Nhà có trẻ bò, thú cưng hay gần đường bụi nên lau khu sinh hoạt chính dày hơn.
Máy lau hơi nước nóng có dùng cho mọi loại sàn không?
Không. Hơi nước nóng hợp với gạch men và một số sàn chịu nhiệt, nhưng có thể đẩy ẩm vào khe sàn gỗ công nghiệp và làm hỏng lớp phủ sàn gỗ, sàn nhựa. Đọc hướng dẫn của sàn trước khi dùng.