Một ngôi nhà mùa đông lạnh buốt thường không thiếu máy sưởi mà thừa khe hở: gió lùa qua khe dưới cửa, mép cửa sổ, ô thoáng, cuốn mất hơi ấm nhanh hơn mọi thiết bị kịp bù. Tìm và bịt những khe đó bằng ron dán, thanh chặn chân cửa, rèm dày, cộng với thói quen đón nắng ban ngày và giữ ấm ban đêm, là cách rẻ nhất để nhà ấm hơn và bớt phải dùng sưởi.
Bài này dành cho nhà ở các tỉnh phía Bắc và vùng núi, nơi mùa đông có những đợt rét kéo dài, nhà xây theo kiểu thoáng cho mùa hè nên nhiều khe hở. Ngoài cách bịt gió, bài nói rõ những chỗ không được bịt: lỗ thông gió cho bếp gas, máy nước nóng dùng gas, nhà tắm. Việc dùng máy sưởi và phòng ngộ độc khí khi sưởi có hướng dẫn chi tiết trên các trang về thời tiết; ở đây chỉ nhắc nguyên tắc.
Hơi ấm đi đâu mất trong một ngôi nhà Việt
Nhà phố, nhà ống ở nước ta thường thiết kế để thông gió mùa hè: cửa đi nhiều, ô thoáng trên cửa, cửa sổ lá sách, giếng trời, cầu thang thông tầng. Mùa đông, chính những thứ đó thành đường thoát của hơi ấm. Không khí ấm trong phòng bốc lên, lách qua ô thoáng phía trên, còn không khí lạnh luồn vào qua khe chân cửa. Bạn ngồi trong phòng thấy lạnh chân dù đầu không lạnh lắm là dấu hiệu luồng này đang chạy.
Đường thứ hai là bề mặt lạnh. Cửa kính đơn, tường ngoài mỏng, nền gạch men sát đất hút nhiệt từ cơ thể bạn qua bức xạ và qua tiếp xúc, nên đứng gần cửa kính hay đi chân trần trên nền gạch thấy lạnh hơn hẳn dù nhiệt độ không khí như nhau. Chỗ này rèm, thảm và vị trí kê giường giúp được nhiều.
Đường thứ ba là cầu thang thông tầng: hơi ấm của tầng dưới bốc lên tầng trên, tầng trệt thì lạnh mãi. Nhà ống nhiều tầng có cửa đóng chân cầu thang hoặc tấm rèm treo ở đầu cầu thang sẽ giữ được hơi ấm cho từng tầng trong mùa đông, mùa hè mở ra như cũ.
Tìm chỗ gió lùa trong mười phút
Dùng mu bàn tay ẩm. Làm ướt nhẹ mu bàn tay rồi đưa chậm dọc mép cửa, khe dưới cửa, quanh khung cửa sổ, ổ cắm trên tường ngoài. Chỗ có gió lùa, bạn thấy mát lạnh rõ rệt.
Dùng một dải nilon mỏng. Cầm dải nilon mỏng hoặc sợi len treo lơ lửng gần khe nghi ngờ, nó lay động là có luồng gió. Cách này an toàn hơn dùng ngọn nến hay nhang, vốn có nguy cơ bắt lửa vào rèm.
Nhìn ánh sáng. Buổi tối tắt đèn trong phòng khi bên ngoài có đèn, hoặc ban ngày nhìn từ trong phòng tối: khe nào lọt sáng là khe lọt gió.
Chọn ngày gió mạnh để kiểm. Ngày gió mùa về, luồng lùa rõ nhất, bạn dễ tìm chỗ hở mà ngày lặng gió không thấy.
Ghi lại theo phòng. Mỗi phòng liệt kê các khe tìm được, đo dài và ước độ rộng khe để mua đúng loại ron. Ưu tiên phòng ngủ và nơi có người già, trẻ nhỏ.
Bịt từng loại khe: vật liệu và cách làm
Phần lớn việc dưới đây làm được với dụng cụ đơn giản, gỡ ra được khi hết mùa, không cần khoan đục. Đo trước khi mua để chọn độ dày ron vừa khe.
| Chỗ hở | Cách làm tạm cho mùa đông | Lưu ý |
|---|---|---|
| Khe dưới cánh cửa đi | Thanh chặn chân cửa dạng chổi hoặc cao su dán vào cánh; hoặc gối chặn cửa bằng vải nhồi | Cửa vẫn phải mở đóng nhẹ, không kẹt |
| Mép cửa đi, cửa sổ | Ron xốp hoặc cao su tự dính dán lên khung, chỗ cánh cửa ép vào | Lau sạch, khô khung trước khi dán để ron bám |
| Cửa sổ lá sách, cửa kính đơn | Dán màng nhựa trong suốt lên khung bên trong tạo lớp không khí đệm; kéo rèm dày ban đêm | Không dán kín cửa sổ là lối thoát hiểm |
| Ô thoáng trên cửa phòng ngủ | Che tạm bằng tấm nhựa hoặc bìa cứng gỡ được | Không che ô thoáng phòng có bếp gas, bình nóng lạnh gas, lò than |
| Cầu thang thông tầng | Treo rèm vải dày ở đầu hoặc chân cầu thang | Rèm không vướng lối đi, không chạm đèn, không quá thấp để vấp |
| Nền gạch lạnh | Trải thảm, đặt tấm lót xốp ở khu ngồi chơi của trẻ, đi dép trong nhà | Thảm cần chống trượt, nhất là cầu thang và cửa nhà tắm |
Khi mua ron, đọc kỹ độ dày phù hợp: ron quá dày làm cửa không đóng được, bạn sẽ phải đập mạnh cửa và ron nhanh bong. Ron quá mỏng thì gió vẫn lùa. Thử một đoạn ngắn trước khi dán cả khung.
Những chỗ không được bịt: thông gió vẫn là chuyện sống còn
Bịt gió lùa không có nghĩa là đóng kín tuyệt đối. Bếp dùng gas, máy nước nóng dùng gas, bất kỳ thiết bị đốt nhiên liệu nào cần không khí để cháy và đường để khí thải thoát ra. Phòng có những thiết bị này phải giữ nguyên ô thoáng, cửa thông gió, quạt hút theo đúng thiết kế. Nhà tắm cần quạt hút hoặc ô thoáng để hơi nước thoát, nếu không mùa đông bạn sẽ đổi gió lùa lấy nấm mốc.
Tuyệt đối không đốt than, củi, bếp than tổ ong để sưởi trong phòng ngủ hay phòng kín, kể cả khi đã mở hé cửa. Khí sinh ra khi đốt than trong không gian kín có thể gây ngộ độc mà người ngủ không kịp nhận ra. Máy sưởi điện thì đặt xa chăn, rèm, quần áo, không phơi đồ lên máy, không cắm vào ổ nối dài đã gánh nhiều thiết bị.
Mỗi ngày, kể cả ngày rét, nên mở cửa thay không khí một lúc ngắn vào giờ ấm nhất, thường là giữa trưa. Mở toang trong vài phút thay không khí nhanh mà tường, đồ đạc chưa kịp nguội, tốt hơn để hé cửa cả ngày. Nhà có người hút thuốc, nấu nướng nhiều, đông người ngủ chung phòng càng cần bước này.
Thói quen giữ ấm không tốn điện
Sau khi bịt khe hở, những thói quen dưới đây giúp ngôi nhà giữ được hơi ấm lâu hơn, nhất là trong những đợt rét kéo dài nhiều ngày.
- Mở rèm phía có nắng vào buổi sáng và đầu giờ chiều để nắng sưởi ấm sàn, tường; kéo rèm dày ngay khi nắng tắt.
- Kê giường cách tường ngoài và cửa sổ; đầu giường không đặt dưới cửa sổ.
- Đóng cửa các phòng không dùng để không phải giữ ấm cho chúng, dồn sinh hoạt buổi tối về một hai phòng.
- Dùng thêm lớp: chăn đắp nhiều lớp mỏng, đệm có tấm lót ấm, đi tất trong nhà, giữ ấm cổ, chân.
- Nấu ăn, tắm nước ấm vào buổi tối cũng làm nhà ấm hơn một chút; mở cửa nhà tắm sau khi tắm nếu hơi nước không nhiều.
- Nếu phải dùng sưởi, sưởi phòng nhỏ đã bịt khe, đặt nhiệt độ vừa đủ, hẹn giờ tắt.
- Người già và trẻ nhỏ cảm nhận lạnh khác người trưởng thành; hỏi thăm và sờ tay chân thường xuyên trong đêm rét.
Hơi ấm trong nhà là kết quả của cả ba thứ: bịt khe, giữ bề mặt bớt lạnh, và bù nhiệt vừa đủ. Bỏ một trong ba, hai thứ còn lại phải làm việc gấp đôi.
Tạm cho mùa này hay sửa lâu dài: khi nào gọi thợ
Ron dán, thanh chặn chân cửa, màng nhựa dán kính là giải pháp tạm, gỡ ra được khi hết mùa và dễ tự làm. Nhưng có những chỗ hở mà dán bao nhiêu cũng không kín: cánh cửa gỗ đã cong vênh, khung cửa nhôm lỏng, bản lề xệ khiến cánh cửa hở một bên, kính lắp lỏng trong khung, cửa sổ lá sách gãy nan. Những trường hợp này nên ghi lại và gọi thợ cửa hoặc thợ nhôm kính vào lúc trời ấm, khi việc tháo lắp không làm cả nhà chịu lạnh.
Khi nói chuyện với thợ, mô tả cụ thể: cửa nào, hở ở mép nào, hở bao nhiêu, có kẹt không, đã thử dán ron loại gì. Ảnh chụp khe hở có thước đặt cạnh giúp họ hình dung trước. Hỏi rõ phương án điều chỉnh bản lề, thay gioăng cao su hay phải thay cả cánh, vì chi phí và thời gian khác nhau nhiều.
Với nhà sẽ ở lâu, một số thay đổi một lần dùng nhiều năm như thay gioăng cửa nhôm kính, lắp cửa chặn ở chân cầu thang, thêm rèm cuốn dày cho cửa kính lớn, có thể đáng cân nhắc hơn việc mỗi mùa đông dán lại ron mới. Nếu ở nhà thuê, trao đổi với chủ nhà trước khi làm những gì cần khoan, bắt vít vào khung cửa.
AI giúp gì: lập danh sách mua, tính đo và lịch giữ ấm
Sau khi đi một vòng tìm khe hở, bạn có thể nhập danh sách vào chatbot để nó tính tổng chiều dài ron cần dán theo từng loại, gợi ý vật liệu phù hợp với từng khe, và xếp thứ tự ưu tiên. Câu lệnh mẫu: "Dưới đây là các khe gió lùa đã đo trong nhà ống ba tầng ở Thái Nguyên, có ghi phòng, vị trí, chiều dài, độ rộng ước lượng. Gom thành danh sách mua vật liệu theo loại, cộng chiều dài và thêm phần dự phòng, rồi xếp phòng nào làm trước, ưu tiên phòng ngủ có người già. Nhắc những chỗ không được bịt vì có bếp gas hoặc nhà tắm."
AI cũng có thể lập lịch giữ ấm theo dự báo một đợt rét: ngày nào mở rèm đón nắng, giờ nào mở cửa thay không khí, tối nào cần chuẩn bị thêm chăn. Bạn dán bản tin dự báo từ nguồn chính thức để nó dựa vào, đừng để nó tự đoán thời tiết.
Chỗ không nên tin AI: những gợi ý bịt kín tuyệt đối các ô thoáng, dùng bếp than hay bếp gas để sưởi phòng, hay cắt giảm thông gió nhà tắm. Nếu nó đưa ra lời khuyên kiểu đó, bỏ qua. Cũng không cần cung cấp địa chỉ nhà hay ảnh có người trong nhà khi hỏi; mô tả kiểu nhà và các phòng là đủ.
Câu hỏi thường gặp
Dán ron cửa có làm nhà bí và ẩm không?
Nếu bạn vẫn mở cửa thay không khí ngắn mỗi ngày và giữ quạt hút nhà tắm, bếp hoạt động, nhà không bị bí. Bịt gió lùa là chặn luồng gió không kiểm soát, không phải ngừng thông gió.
Màng nhựa dán cửa kính có giữ ấm thật không?
Lớp màng tạo một lớp không khí đệm giữa màng và kính, giảm cảm giác lạnh từ cửa kính đơn và chặn khe hở quanh khung. Hiệu quả rõ nhất khi dán kín mép. Không dán lên cửa sổ dùng làm lối thoát hiểm.
Có nên bịt ô thoáng trong nhà vệ sinh vào mùa đông không?
Không nên bịt hoàn toàn vì nhà vệ sinh cần thoát hơi ẩm và mùi. Có thể che bớt một phần nếu có quạt hút hoạt động tốt, và luôn để quạt chạy sau khi tắm.
Nhà dùng máy nước nóng gas cần lưu ý gì khi chống gió lùa?
Không bịt ô thoáng, cửa thông gió của phòng đặt máy, giữ đường thải khí theo hướng dẫn lắp đặt. Nếu ngửi thấy mùi gas hay thấy đầu óc choáng váng khi tắm, tắt máy, mở cửa, ra khỏi phòng và gọi thợ có chuyên môn kiểm tra.
Trải thảm lên sàn gạch có giúp ấm không?
Thảm giảm cảm giác lạnh khi chân tiếp xúc nền gạch và giảm hơi lạnh từ nền tỏa lên, nhất là ở tầng trệt. Chọn thảm có lót chống trượt, giặt hoặc hút bụi đều để tránh bụi và mạt.
Rét đậm kéo dài, nhà vẫn lạnh dù đã bịt khe thì làm gì?
Dồn sinh hoạt vào phòng nhỏ nhất, kín nhất; dùng thêm lớp chăn và quần áo; nếu cần sưởi thì dùng thiết bị điện đúng cách. Với người già, trẻ nhỏ có dấu hiệu lạnh bất thường, lơ mơ, cần đưa đi khám.