Vệ sinh tủ lạnh đúng cách gồm năm việc: chuyển đồ ăn ra chỗ giữ lạnh tạm, tắt tủ, tháo khay kệ rửa bằng nước ấm pha nước rửa bát, lau thành tủ và gioăng cửa, rồi để tủ chạy lạnh lại trước khi cho đồ vào. Với tủ gia đình cỡ vừa, việc này mất khoảng một đến hai tiếng, làm mỗi vài tháng một lần là đủ, cộng với việc lau chỗ đổ vỡ ngay khi có.
Mùi trong tủ hầu như luôn có nguồn cụ thể: một hộp đồ ăn bị quên, nước thịt rỉ xuống khay rau, lỗ thoát nước ngăn mát bị tắc. Tìm và bỏ nguồn đó quan trọng hơn mọi mẹo khử mùi. Bài này không bàn chuyện sắp xếp và bảo quản thực phẩm — phần đó nằm ở mục bếp hằng ngày của trang — mà tập trung vào cái tủ: làm sạch, giữ cho nó chạy tốt, và nhận ra lúc cần thợ.
Chuẩn bị trước khi vệ sinh
Chọn ngày tủ ít đồ nhất, thường là trước buổi đi chợ lớn trong tuần. Làm vào buổi sáng mát để đồ ăn chịu được lâu hơn bên ngoài.
- Dọn đồ ăn trước. Bỏ ngay những thứ đã quá hạn, có mùi lạ, có mốc. Đồ nghi hỏng thì bỏ, không "cứu" bằng cách nấu lại.
- Chuyển đồ cần lạnh sang thùng giữ nhiệt kèm vài túi đá hoặc chai nước đá lấy từ ngăn đông. Đồ đông lạnh xếp sát nhau, đậy kín, sẽ giữ được lâu hơn bạn nghĩ.
- Tắt tủ. Rút phích cắm, hoặc với tủ không rút được thì dùng nút tắt nếu máy có. Rút điện cũng giúp bạn yên tâm khi lau gần đèn và bảng điều khiển bên trong.
- Tháo khay kệ, hộc rau, khay trứng, đặt lên khăn trải sàn hoặc bồn rửa.
- Để kệ kính về nhiệt độ phòng khoảng mười lăm phút trước khi rửa. Kính đang lạnh gặp nước nóng đột ngột có thể nứt.
Rửa khay kệ và lau bên trong tủ
Khay và hộc nhựa rửa bằng nước ấm pha chút nước rửa bát, dùng miếng bọt biển mềm. Vết dính lâu ngày ngâm nước ấm vài phút cho mềm rồi lau. Tránh miếng cước, bột tẩy có hạt, vì chúng tạo vết xước nhỏ mà vi khuẩn và mùi bám vào dễ hơn. Rửa xong tráng lại bằng nước sạch, lau khô hoặc dựng cho ráo hẳn.
Thành tủ lau bằng khăn mềm nhúng nước ấm pha loãng nước rửa bát hoặc một ít muối nở, sau đó lau lại một lượt bằng khăn nước sạch và một lượt khăn khô. Lau từ trên xuống để nước bẩn không nhỏ lên chỗ đã sạch. Không xịt nước trực tiếp vào đèn, cảm biến hay bảng điều khiển; vắt khăn thật kiệt khi lau gần các chỗ đó.
Không dùng javel, chất tẩy chứa amoniac, cồn mạnh hay dung dịch tẩy rửa có mùi nặng bên trong tủ. Mùi hoá chất ngấm vào nhựa rồi nhiễm sang đồ ăn, nhất là bơ, sữa, trứng. Và luôn nhớ nguyên tắc chung trong bếp: không trộn hai loại chất tẩy với nhau. Những vết ố vàng ở nhựa cũ thường là đổi màu vật liệu, không phải bẩn, cọ mạnh cũng không mất.
Ngăn đông của tủ không đóng tuyết lau giống ngăn mát. Tủ loại đóng tuyết cần rã đông riêng, có ở phần dưới.
Gioăng cửa và lỗ thoát nước — hai nơi sinh mùi
Gioăng cao su quanh cửa. Nếp gấp của gioăng giữ vụn thức ăn và nước, lâu ngày lên mốc đen. Dùng bàn chải đánh răng cũ nhúng nước ấm pha nước rửa bát, chải dọc theo nếp, lau khô. Không kéo căng gioăng hay dùng vật nhọn cạy. Gioăng sạch còn giúp cửa đóng kín, tủ đỡ tốn điện.
Thử độ kín của gioăng. Kẹp một tờ giấy mỏng vào khe cửa ở vài vị trí rồi đóng lại, kéo nhẹ. Tờ giấy rút ra dễ dàng không có lực giữ ở chỗ nào thì gioăng chỗ đó đã hở. Gioăng chai cứng, rách, hở nhiều chỗ thì nên thay qua thợ hoặc trung tâm bảo hành.
Lỗ thoát nước ở ngăn mát. Nhiều tủ có một rãnh và lỗ nhỏ ở vách sau ngăn mát, dẫn nước ngưng xuống khay hứng gần máy nén để bay hơi. Lỗ này tắc thì nước đọng dưới đáy ngăn mát, chảy xuống hộc rau, sinh mùi. Theo sách hướng dẫn, nhiều hãng cho phép thông nhẹ bằng que mềm hoặc dụng cụ đi kèm tủ, rồi rót ít nước ấm để xem nước đã chảy được chưa. Không chọc que cứng, que kim loại vào sâu.
Khay hứng nước phía sau, dưới tủ. Ở một số tủ, khay này kéo ra được từ mặt trước hoặc sau; ở tủ khác nó nằm cạnh máy nén và không nên tự tháo. Sách hướng dẫn nói rõ khay nào bạn được tháo ra rửa.
Rã đông tủ loại đóng tuyết
Tủ không có quạt gió thường đóng một lớp tuyết trong ngăn đá. Lớp này dày thì tủ kém lạnh và tốn điện; rã đông là việc người thường tự làm được nếu đi đúng bước.
| Nên làm | Không nên làm |
|---|---|
| Tắt tủ, rút phích, mở cửa ngăn đá | Dùng dao, tuốc nơ vít, vật nhọn cạy tuyết — dễ đâm thủng ống dẫn môi chất lạnh nằm sát vách |
| Đặt khay, khăn dày bên dưới để hứng nước | Dùng máy sấy tóc hơ sát vào ngăn đá — nước nhỏ vào máy sấy rất nguy hiểm, nhựa vách có thể biến dạng |
| Đặt một nồi nước ấm vào ngăn đá, đóng cửa cho hơi ấm làm tuyết bong | Đổ nước sôi trực tiếp lên vách |
| Gỡ những mảng tuyết đã lỏng bằng xẻng nhựa đi kèm tủ | Bật lại tủ khi bên trong còn nhiều nước |
| Lau khô hoàn toàn, cắm điện, chờ tủ lạnh lại rồi mới xếp đồ | Xếp đồ ngay khi vừa bật vì ngăn đá chưa đủ lạnh |
Nếu tủ thuộc loại không đóng tuyết mà bạn lại thấy tuyết bám dày ở vách sau ngăn đá, đó là dấu hiệu hệ thống xả đá tự động có trục trặc. Trường hợp này không xử lý bằng cách rã đông thủ công định kỳ, mà nên gọi thợ hoặc trung tâm bảo hành kiểm tra.
Khử mùi bằng thứ có sẵn và vì sao mẹo khử mùi chỉ là bước sau
Sau khi đã bỏ nguồn mùi và lau sạch, bạn có thể đặt một vật hút mùi để giữ tủ dễ chịu lâu hơn. Ba thứ dễ kiếm: một hộp muối nở mở nắp, một ít than hoạt tính trong túi vải, hoặc bã cà phê đã phơi khô trong đĩa nông. Chúng hấp phụ bớt các phân tử mùi trong không khí tủ; nên thay định kỳ, vì khi đã "no" thì không còn tác dụng. Chanh cắt lát, vỏ bưởi cũng được dùng, nhưng chúng tự hỏng và có thể thành nguồn mùi mới nếu để quá lâu.
Điều cần nói rõ là không vật hút mùi nào thay được việc dọn đúng chỗ. Một miếng cá gói hở hay vài giọt nước thịt dưới đáy hộc rau sẽ thắng mọi hộp muối nở. Thói quen giữ tủ đỡ mùi gồm: đậy kín mọi hộp đồ ăn, đặt thịt cá sống ở ngăn dưới trong hộp có đáy, ghi ngày lên hộp đồ ăn thừa, và nhìn qua toàn bộ tủ mỗi tuần một lần trước khi đi chợ.
Nếu đã làm hết mà mùi vẫn quay lại rất nhanh, hãy kiểm lỗ thoát nước và khay hứng; mùi đến từ nước đọng mà không thấy là trường hợp hay gặp. Mùi khét, mùi nhựa cháy thì khác hẳn: ngắt điện và gọi thợ.
Dàn tản nhiệt và chỗ đặt tủ
Dàn tản nhiệt bám bụi làm tủ chạy nặng. Tủ lạnh thải nhiệt ra ngoài qua dàn ngưng ở mặt sau, hai bên hông hoặc dưới đáy tuỳ loại. Bụi dày làm tủ khó thải nhiệt, máy nén chạy lâu hơn. Nếu dàn lộ ra ở mặt sau và bạn tiếp cận được an toàn, rút điện rồi dùng máy hút bụi đầu chổi mềm hút nhẹ. Dàn nằm khuất bên trong thân tủ hay sau tấm che bắt vít thì không tự mở.
Chừa khoảng hở quanh tủ. Sách hướng dẫn của từng tủ ghi khoảng cách tối thiểu với tường và tủ bếp. Tủ nhét chặt vào hốc, sát bếp nấu hoặc nơi nắng chiếu trực tiếp sẽ nóng hơn, tốn điện hơn.
Di chuyển tủ cẩn thận. Khi dời tủ để lau sàn phía sau, nghiêng nhẹ và không đặt nằm. Nhiều sách hướng dẫn khuyên chờ một khoảng thời gian sau khi vận chuyển mới cắm điện lại; làm theo đúng con số của model bạn đang dùng.
Khi nào gọi thợ. Tủ không lạnh dù đèn vẫn sáng, máy nén chạy liên tục không nghỉ, có tiếng lách cách lặp lại, nước rò ra sàn từ dưới tủ, vỏ tủ có cảm giác tê tay khi chạm. Trường hợp cuối là chuyện an toàn điện, rút phích ngay.
AI giúp bạn chỗ nào
Tủ lạnh là thiết bị mà sách hướng dẫn hay bị thất lạc nhất, vì nó được mua một lần và dùng cả chục năm. Bạn chụp tem thông số dán bên trong ngăn mát hoặc mặt sau tủ, hỏi AI: "Đây là tem của một tủ lạnh. Tủ này có phải loại không đóng tuyết không? Lỗ thoát nước ngăn mát thường nằm ở đâu với loại tủ này, và việc vệ sinh nào người dùng được tự làm? Chỗ nào không chắc thì ghi rõ." AI đọc được thông tin trên tem và gợi ý từ khoá để bạn tìm bản sách hướng dẫn điện tử đúng model trên trang của hãng.
Bạn cũng có thể nhờ nó lập danh sách việc cho buổi vệ sinh theo kích thước tủ và số người tham gia, chia ai dọn đồ, ai rửa khay, để cả buổi gọn trong một tiếng rưỡi. Hoặc mô tả mùi và vị trí mùi để nó liệt kê nguồn hay gặp.
Chỗ không nên tin: những lời khuyên kiểu "mở tấm che phía sau để vệ sinh quạt dàn lạnh", "tự châm thêm ga", hay chẩn đoán chắc chắn tủ hỏng bộ phận nào chỉ qua mô tả. Câu trả lời của AI về số giờ chờ sau khi chuyển tủ cũng chỉ là con số chung; sách hướng dẫn của đúng model mới là thứ bạn làm theo.
Câu hỏi thường gặp
Bao lâu nên vệ sinh tủ lạnh tổng thể một lần?
Phần lớn gia đình làm tổng vệ sinh vài tháng một lần là hợp lý, kèm việc lau ngay khi có đồ đổ và nhìn qua tủ mỗi tuần để bỏ đồ cũ. Nhà đông người, hay trữ thịt cá sống thì làm dày hơn.
Có nên dùng nước rửa chén để lau trong tủ lạnh không?
Được, với điều kiện pha thật loãng và lau lại bằng khăn nước sạch cho hết dư lượng. Không dùng javel, chất tẩy chứa amoniac hay chất có mùi nặng, vì mùi ngấm vào nhựa và đồ ăn, nhất là bơ sữa.
Tắt tủ để vệ sinh thì đồ ăn để đâu?
Thùng giữ nhiệt hoặc thùng xốp có nắp, lót túi đá hay chai nước đá lấy từ ngăn đông. Xếp đồ đông lạnh sát nhau, đậy kín, đặt chỗ mát. Làm gọn trong một đến hai tiếng là đồ an toàn; đồ đã rã đông hoàn toàn thì nên nấu sớm.
Đáy ngăn mát lúc nào cũng có nước đọng là sao?
Thường do lỗ thoát nước ở vách sau bị tắc bởi vụn thức ăn hoặc băng, nước ngưng không chảy xuống khay hứng được. Thông nhẹ theo sách hướng dẫn. Nếu thông rồi mà vẫn đọng, hoặc nước rò ra sàn, nên gọi thợ.
Muối nở hay than hoạt tính khử mùi tốt hơn?
Cả hai đều chỉ hấp phụ bớt mùi trong không khí tủ, không thay được việc bỏ đồ hỏng và lau sạch. Chọn thứ có sẵn trong nhà, đặt ở nơi không đổ, và thay định kỳ. Bã cà phê khô cũng dùng được nhưng có mùi riêng.
Có nên tự hút bụi dàn tản nhiệt phía sau tủ không?
Được, nếu dàn lộ ra ở mặt sau và bạn đã rút điện, dùng đầu chổi mềm hút nhẹ, không chọc vào ống. Dàn nằm sau tấm che phải tháo vít hay nằm trong thân tủ thì để thợ, vì gần máy nén và dây điện.